Biznesin İnkişafı və İdarəetmənin Fəlsəfəsi: Peter Drucker-dən Müasir Şirkətlər üçün Dərslər
Bir çox şirkət üçün biznesin inkişafı hələ də sadəcə satışın artması deməkdir. Daha çox satmaq, daha çox dövriyyə yaratmaq, daha böyük rəqəmlər göstərmək. Amma bu baxış biznesin mahiyyətini xeyli sadələşdirir və əslində onu daraldır. Maraqlıdır ki, bu yanlış yanaşmanı dünyanın ən nüfuzlu idarəetmə nəzəriyyəçilərindən biri olan *Peter Drucker* hələ 1954-cü ildə açıq şəkildə tənqid etmişdi.
Drucker üçün biznesin inkişafı nə satışla başlayır, nə də mənfəətlə bitir. O, biznesə daha dərin, daha sistemli və uzunmüddətli baxmağı təklif edirdi. Bu yazıda onun klassik ideyalarına müasir *Business Development* prizmasından baxırıq və görürük ki, bu fikirlər niyə bu gün əvvəlkindən də aktuallıq qazanıb.
Biznesin əsl məqsədi haradan başlayır?
Drucker-in ən çox sitat gətirilən fikirlərindən biri sadə, amma sarsıdıcıdır: “The purpose of business is to create and keep a customer.” Bu cümlə biznes haqqında düşüncə tərzini kökündən dəyişir. Burada mənfəət məqsəd kimi yox, nəticə kimi görünür. Yəni biznesin işi pul qazanmaq deyil; biznesin işi *müştəri yaratmaqdır*. Mənfəət isə bu işin nə dərəcədə düzgün görüldüyünün göstəricisidir. Bu nöqtədə biznesin inkişafı çox fundamental bir sualla başlayır: Bizim müştərimiz kimdir və biz ona hansı real dəyəri yaradırıq? Məhz bu sual marketinqi, satışı və innovasiyanı bir-birindən ayırmır, əksinə, onları *vahid sistemə* çevirir. Business Development bu sistemin məntiqidir.
İnnovasiya bir məhsul deyil, bir düşüncə tərzidir
İnnovasiya deyəndə çox vaxt yeni məhsul, yeni texnologiya və ya yeni tətbiq ağla gəlir. Amma Drucker innovasiyanı belə məhdud çərçivədə görmürdü. Onun üçün innovasiya biznesin demək olar ki, bütün sahələrinə toxunmalı idi. Məhsul və xidmətlər dəyişməlidir, amma bununla kifayətlənmək olmaz. Marketinq və satış kanalları yenilənməli, daxili proseslər sadələşdirilməli, idarəetmə üsulları daha çevik olmalı, hətta biznes modelləri və gəlir mexanizmləri belə yenidən düşünülməlidir. Buna görə də Amazon sadəcə məhsul çeşidini genişləndirmədi — bütün biznes modelini yenidən qurdu. Netflix texnologiyanı dəyişməklə kifayətlənmədi, kontent strategiyasını başdan sona yenilədi. Meta isə böyüməni yalnız daxili inkişafla deyil, strateji satınalmalarla təmin etdi. Bu nümunələr bir şeyi açıq göstərir: *biznesin inkişafı davamlı innovasiya mədəniyyəti olmadan mümkün deyil*.
Hədəf yoxdursa, inkişaf da yoxdur
Drucker-in idarəetməyə ən böyük töhfələrindən biri *Management by Objectives (MBO)* yanaşmasıdır. Bu model bu gün də öz aktuallığını qoruyur, çünki sadə bir həqiqətə əsaslanır: insan nə üçün məsuliyyət daşıdığını bilmirsə, nəticə gözləmək çətindir. MBO yanaşmasında qərarlar şəxsi hisslərə yox, məqsədlərə söykənir. Menecerlər daim nəzarət olunan fiqurlar deyil, öz fəaliyyətinə cavabdeh olan liderlərə çevrilir. Bu isə resursların daha səmərəli istifadəsinə, prioritetlərin daha düzgün müəyyənləşdirilməsinə və performansın real ölçülməsinə imkan yaradır.
Menecer nəzarətçi deyil, istiqamət verəndir
Drucker meneceri əmrlər verən fiqur kimi yox, insanları inkişaf etdirən lider kimi görürdü. Onun yanaşmasına görə, inkişaf etimadla başlayır. Mikro-menecment isə əksinə, innovasiyanı boğur və təşkilatı yavaşladır. Bu gün də eyni mənzərəni görürük: liderlik mədəniyyəti olmayan təşkilatlar böyüməni idarə edə bilmir. Çünki *Business Development təkcə strategiya sənədi deyil, davranış modelidir*.
Struktur insanlar üçün işləməlidir, insanlar struktur üçün yox
Rigid iyerarxiyalar Drucker üçün problem idi. O inanırdı ki, ən yaxşı struktur insanlara maksimum töhfə verməyə imkan yaradan strukturdur. Çevik və desentralizə olunmuş təşkilatlar daha sürətli qərar verir, yerli bazarlara daha tez uyğunlaşır və işçilərdə məsuliyyət hissini gücləndirir.
Bu gün agile, lean və product-based strukturların yayılması əslində bu düşüncənin praktik təsdiqidir.
İnsan amili: inkişafın görünməyən dayağı
Drucker üçün biznes nə qədər effektiv olsa da, əgər insani deyilsə, uzunömürlü ola bilməz. İnsanlar təkcə maaş üçün çalışmır. Onlar məna, inkişaf və dəyər axtarırlar. Güclü təşkilatlar da məhz bu ehtiyacları nəzərə alan təşkilatlardır.
Bu səbəbdən Business Development strategiyası insan resurslarını heç vaxt kənarda qoya bilməz.
DEVCONS yanaşması: klassik fəlsəfə, müasir alətlər
DEVCONS olaraq Business Development-ə yanaşmamız Drucker-in fəlsəfəsinə söykənir, amma müasir bazar reallıqları və alətləri ilə işləyir. Biz şirkətlərə müştəri dəyərini dəqiq müəyyənləşdirməyə, innovasiyanı sistemə çevirməyə, strateji hədəflərlə böyümə planı qurmağa və biznesi investorlar və miqyaslanma üçün hazırlamağa kömək edirik. Bizim üçün biznesin inkişafı satış kampaniyası deyil — *strateji memarlıqdır*.
Nəticə
Peter Drucker-in 70 il əvvəl yazdıqları bu gün daha da aktuallaşıb. Çünki bazar daha sürətlidir, risklər daha böyükdür, müştəri isə daha tələbkardır. Əgər biznes inkişafı planlaşdırmır, innovasiyanı sistemləşdirmir və insan faktorunu nəzərə almırsa, o sadəcə zaman qazanır.
*Business Development isə zamanla deyil, gələcəklə işləyir.*